16 ноября 2011 г.
ЭХ, шăпа тени пурнăçра пурин те пĕр пек килмест çав ... Кама ытларах та пÿрет, кама çурмалла та çук...
Кашни çын хăйĕн ĕмĕрĕнче атте-анне ăшшинче, йĕркеллĕ ÿссе çитĕнсе, мăшăрлă пулса, йышлă ача-пăча çуратса, хăтлă çурт-йĕр çавăрса, телейлĕ те вăрăм ĕмĕр пурăнса ирттерме ĕмĕтленет. Акă Асъялти Анаткасра пурăнакан Якку Палюкĕн çемйинче те, шăпах 65 çул каялла, тахçанах куç пек кĕтнĕ пĕчĕк пепке, Михайла ятлă ывăл ача çут тĕнчене килет. Тем пек пысăк савăнăç пулнă ку ашшĕпе амăшĕшĕн! Шел, пĕчĕк Михайлан ашшĕне хăйĕн ывăлне нумаях юратса ачашлама пÿрмен çав, малтанах сусăрланнăскер, йывăр чире пула вăл часах çĕре кĕнĕ. Çапла вара, çурма тăлăха тăрса юлнă пĕчĕк ывăлне Майкка аппан пĕчченех ура çине тăратмалла пулнă. Пĕчĕк те кивĕ пÿртре, выçăллă-тутăллă пурăннă пулин те Михайла йĕркеллех ÿссе аталаннă.
Çак касрах пурăнакан Миççук Ларшниковăн килĕнче те çав çул, икĕ эрне маларах çеç, ноябрĕн 7-мĕшĕнче, çемье йышĕ хутшăннă пулнă. Вĕсен Катюк ятлă хĕр çуралнă (хут çинче вăл Клавди ятлă). Мĕн ачаран пĕр касра выляса ÿснĕ, урана çăпата, çие пир кĕпе тăхăнса ялти пуçламăш шкула, каярах Васанти 7 класлă шкула та пĕрлех чупнă Михайлапа Катюк. Çитĕнерех парсан вара вĕсем амăшĕсемпе пĕрле колхоз хирĕнче çум çумланă, йĕтем çинче тырă сăвăрнă, уй-хирти кĕлтесемпе утă-улăма лаша лавĕсем çине тиесе урана тата капана хывнă.
Çуллахи вăхăтра, пĕр касри юлташĕсемпе пĕрле, ял хыçĕнчи çеремре хур кĕтĕвĕ кĕтнĕ, Сикка пĕвинче шыва кĕнĕ, Çĕхрене кашленчи, "майра пуç", "вырăс суххи", "тиха хÿри" курăкĕсене пуçтарма, тĕкĕрлĕк кайăкĕ сассине, тăри юрланине итлеме чупнă. Хĕллехи вăхăтра вара Сикка е Ванюк çырминче йĕлтĕрпе те çунапа, тенкелпе те йăкăр-якăр "пăр кутпа" ярăнса савăннă. Катюк вара яланах арçын ачасемпе пĕрле вылянă. Вăл хăй те арçын ача пекех хăюллă та çирĕп кăмăллă пулнă, хытă ыраттарсан та нăйкăшса ларман, "вăрçăлла", "кăлайла", "кăвакарчăнла" выляма, ăмăртса чупма, арçын ачасемпе вăй виçме юратнă.
1961 çулта Васанти 7 класлă шкула пĕтерсен Михайла, юлташĕсемпе пĕрле, Казахстанри Караганда облаçĕнчи Пионерское совхозĕнчи ял хуçалăхĕ валли механизаторсем хатĕрлекен училищĕне вĕренме тухса кайнă. Алла тракторист-машинист правине илсен çамрăк механизатор Осакаровка районĕнчи пĕр совхоза трактористра ĕçлеме юлать. 1965 çулта ăна тăрăшса ĕçленĕшĕн "За освоение целинных земель" медалпе чыслаççĕ. Çав çулах вăл тăван яла, амăшĕ патне таврăнать, "Гвардеец" колхозра МТЗ тракторпа ĕçлеме пуçлать.
Миççук Катюкĕ вара, Васанти 8 класлă шкула лайăх паллăсемпе вĕренсе пĕтернĕ хыççăн малалла Шăмăршăри вăтам шкула çÿреме пуçлать.
Васан шкулĕнче вĕреннĕ чухнех Катюк спортпа интересленнĕ, кăçатă çине сырмалли йĕлтĕрпе чупассипе районти ăмăртусенче те яланах малти ретре пулнă. Шăмăршă шкулĕнче вăл пирвайхи хут пушмаклă йĕлтĕрпе чупса курнă, районти пĕрремĕш ăмăртурах малти вырăна çĕнсе илнĕ.
10-мĕш класра çур çул вĕреннĕ хыççăн, хĕллехи каникул вăхăтĕнче, Катюк сасартăк шкула пăрахса Шупашкара, пир-авăр комбиначĕ çумĕнчи училищăна вĕренме кайса кĕрет. Ăна ăнăçлă пĕтерсе фабрикăра 5-мĕш разрядлă пир тĕртекен пулса ĕçлет. Тăрăшуллă хĕр часах ĕçре палăрма пуçлать, суйласа илнĕ профессие чунтан юратса ĕçлет вăл. Кĕске вăхăт хушшинчех "Коммунизмла ĕç ударникĕ" хисеплĕ ята çĕнсе илет. Унăн сăн ÿкерчĕкне фабрикăри Хисеп хăми çине те вырнаçтараççĕ, заводра тухса тăракан "Техстильщик" хаçатра те пĕрре мар пичетлеççĕ.
1966 çулта Катюк яла отпуска килсен, ялти çамрăк тракторист Михаил Яковлев, тахçанах савакан çамрăк хĕре хăйĕн мăшăрĕ пулма сĕнет. Сăпайлă та ĕçчен качча хăй те малтанах питĕ килĕштернĕ те Катюк, хирĕçлеме хал çитереймен çав хулара пурăнакан ял хĕрĕ. Çĕнĕ çул уявĕ иртсен вара вĕсем чаплă туй кĕрлеттереççĕ.
Часах çамрăк мăшăр Шупашкара пурăнма куçать. Катюк хăйĕн юратнă ĕçĕнчех тăрăшать, Михайла вара агрегат заводĕнчи автотранспорт цехĕнче шоферта ĕçлеме пуçлать. Çамрăк çынсен малтанласа пĕри пĕр общежитире, тепри - тепринче пурăнма тивнĕ-ха. Каярах вĕсем, хула варринчи çырма хĕрринче, пĕр каç хушшинчех "засыпушка" текен пĕчĕк çурт лартса пурăнма пуçланă. Çапах та Михайлана ялти кивĕ çуртра ватăлса пыракан амăшĕ пĕчченех нушаланса пурăнни канăç паман. Вĕсем вара яла каялла таврăнса тĕпленме шухăш тытаççĕ. Тăван яла таврăнсан Михайла Яковлев районти Сельхозтехникăра МТЗ-52 тракторпа пĕр улшăнмасăр 23 çул хушши, каярах, районти çул-йĕр тăвакан тата юсакан предприятире Т-150 тракторпа мĕн тивĕçлĕ канăва тухичченех ĕçлет. Хăйĕн ĕçне вăл яланах тăрăшса та вăхăтра пурнăçласа пынă, шанса панă техникăна юсавлă тытнă, хуть хăш вăхăтра та рейса кайма хатĕр пулнă. Çавăнпа хисепленĕ те ăна пĕрле ĕçлекенсемпе ертÿçĕсем. Социализмла ăмăртура вăл яланах малтисен ретĕнче пулнă, нумай хутчен Хисеп грамотисемпе Тав çырăвĕсене, хаклă парнесене тивĕçнĕ.
Катюк вара уй-хир бригадинче вăй хунă, пĕр вăхăт клуб заведующийĕнче ĕçленĕ. Ялти обществăлла ĕçсене те хастар хутшăннă вăл, клуб çумĕнче ĕçленĕ фольклор ушкăнне хутшăнса районти, республикăри конкурссемпе фестивальсенче лауреат ятне те пĕрре çеç мар тивĕçнĕ. Мускавра пулса иртнĕ Раççейри нацисен уявне хутшăнма та тивĕç пулнă вăл фольклор ушкăнĕпе пĕрле.
Нумай çул хушши тÿрĕ кăмăлпа тăрăшса ĕçленĕшĕн Катюк аппана "9-мĕш пилĕкçуллăх ударникĕ" тата "Ĕç ветеранĕ" хисеплĕ ятсене парса чыс тунă. Çемье - пурнăç тĕрекĕ. Ĕлĕкрех халăхра: "Лайăх ача - ашшĕ-амăшĕн чысĕпе хисепĕ, йĕркесĕр ача - хуйхă-суйхă, терт-асап",– тенĕ. Ача амăшĕн медальне те ахаль тивĕçмен Клавдия Митрофановна. Михаил Павловичпа иккĕшĕ вĕсем 5 ача çуратса ÿстернĕ.
Асли, Сергей, районти хисеплĕ медицина ĕçченĕ. 20 çул ытла ĕнтĕ вăл райбольницăри васкавлă пулăшу уйрăмĕнче тăрăшать, нумай çул хушши ăна ăнăçлă ертсе пырать. Темиçе хутчен те Васан ял поселенийĕн депутатне суйланă ялти хастар общественника ял çыннисем. Маринăпа Таня хĕрĕсем хăйсен çемйисемпе Çĕнĕ Шупашкарта, Света хĕрĕ вара (хамăр республикăра кăна мар, Раççейри чăвашсем хушшинче те юрласа чапа тухнă паллă эстрада юрăçи) Шупашкарта пурăнаççĕ. Кĕçĕнни, Павел, ашшĕ-амăшĕпе пĕрле тĕп килĕре килĕштерсе пурăнаççĕ. Алена мăшăрĕпе вĕсем те ывăлпа хĕр çитĕнтереççĕ.
Михаил Павловичпа Клавдия Митрофановнан юратса савăнмаллăх 9 мăнук çитĕнет. Малашне вĕсен шучĕ татах та йышлăланасса шанаççĕ - ха телейлĕ асаттепе асанне, кукамайпа кукаçей. Ачисемпе мăнукĕсем тăван яла, ашшĕ килне пуçтарăнсан вара вĕсем хăйсене чи телейлĕ çынсем тесе шутлаççĕ. Çакăн пек шăпашăн пурăнмасть-и-ха кашни çынах хăйĕн ĕмĕрне; Çакă мар-и-ха вăл чăн-чăн телей!
Юман пек çирĕп сывлăх, юхан шыв пек вăрăм кун-çул тата тĕнчери мĕн пур ырлăха сунатпăр, чаплă юбилей ячĕпе чун - чĕререн саламлатпăр сире хисеплĕ тăванăмсем!